“Een plaats van herinnering, bezinning en onderzoek.”
Het monument in de Appèlbergen herdenkt de 34 slachtoffers van de April-Meistakingen van 1943 uit Groningen, Friesland en Drenthe. Het is een plaats waar jaarlijks wordt stilgestaan bij de gevolgen van oorlog, onderdrukking en het verlies van vrijheid.
Het monument staat op een plek die nauw verbonden is met de oorlogsgeschiedenis van Noord-Nederland. Na de bevrijding werden hier massagraven ontdekt waarin slachtoffers waren begraven die op verschillende plaatsen door de Duitse bezetter waren geëxecuteerd. Voor nabestaanden is dit een plaats van herinnering. Voor bezoekers is het een plek om stil te staan bij een indrukwekkend hoofdstuk uit onze geschiedenis.
Het ontstaan van het monument
Het initiatief voor de plaatsing van het monument kwam van de Werkgroep Appèlbergen. Dankzij hun inzet kreeg deze bijzondere historische locatie een blijvende plaats van herinnering.
Op 3 mei 2004 werd het monument officieel onthuld door burgemeester A. Gerritsen van de gemeente Haren. Bij de onthulling waren veel nabestaanden, familieleden en andere belangstellenden aanwezig. Sindsdien vormt het monument het middelpunt van de jaarlijkse herdenking.
Het ontwerp
Het monument is ontworpen door Paul Engberts. Als basis koos hij een grote Drentse zwerfsteen die als het ware uit het veen omhoogkomt. Daarmee symboliseert het monument dat de namen van de slachtoffers weer zichtbaar worden en niet in vergetelheid raken.
De zwerfsteen rust op kleinere keien en draagt twee bronzen plaquettes met daarop de namen van de 34 slachtoffers. De sobere vormgeving past bij de gebeurtenissen die hier worden herdacht en sluit aan bij het karakter van de Appèlbergen.
Het monument is ongeveer 1,10 meter hoog, 70 centimeter breed en 50 centimeter diep.
Op beide plaquettes staat bovenaan de tekst:
‘Omgebracht tijdens de Meistaking 1943’.
De linkerplaat vermeldt:
‘Zij liggen in dit veenmoeras begraven, maar zijn nooit gevonden.’
De rechterplaat draagt de tekst:
‘Bij deze plek zijn zij in november/december 1945 teruggevonden en elders herbegraven.’
Van de 34 slachtoffers werden 19 slachtoffers in 1945 teruggevonden en elders herbegraven. De overige slachtoffers zijn nooit opgegraven. Het monument markeert daarmee niet alleen een herinneringsplaats, maar ook de begraafplaats van de vermisten.
Adoptie van het monument
Het monument is geadopteerd door de Quintusschool in Glimmen. Jaarlijks zijn de leerlingen van groep 7 en 8, samen met hun leerkrachten, aanwezig bij de herdenking. Zij leggen bloemen bij het monument en leveren daarmee een waardevolle bijdrage aan het levend houden van de herinnering.
Door deze betrokkenheid wordt de geschiedenis doorgegeven aan nieuwe generaties.
Meer informatie
Wilt u meer weten over de geschiedenis van het monument of de slachtoffers van de April-Meistakingen? Bekijk dan ook de pagina’s:
- De April-Meistakingen van 1943
- Kennisbank
- Archief
Bronnen
- Werkgroep Appèlbergen (mevrouw T. de Witte)
- Gemeente Haren (thans gemeente Groningen)
- Mevrouw E. Postema
- Nationaal Comité 4 en 5 mei
- Paviljoen Appèlbergen
Van de 34 slachtoffers zijn 19 in 1945 gevonden en elders herbegraven.
De andere vermisten zijn weliswaar niet gevonden, maar ze zijn wel terecht. Het monument vertelt dat ‘de dumpplek’ een begraafplaats is geworden, waar de vermisten worden herdacht.
Adoptie
Het monument is geadopteerd door de Quintusschool Glimmen. Leerkrachten en leerlingen van groep 7/8 van deze basisschool zijn jaarlijks aanwezig bij de herdenking en leggen bloemen bij het monument.
Bronnen:
Mevr. T. de Witte van Werkgroep Appèlbergen
Gemeente Haren, tegenwoordig gemeente Groningen
Mevr. E. Postema
https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/850/glimmen-monument-slachtoffers-meistaking-1943
https://paviljoenappelbergen.nl/monument/