Op zaterdag 1 mei 1943 vertrok de 20-jarige Jogchum van Zwol rond het middaguur samen met twee dorpsgenoten vanuit Leens naar Winsum. De geruchten over de zich snel uitbreidende april-meistakingen hadden ook hun dorp bereikt. De drie wilden met eigen ogen zien hoe de situatie in Winsum was. Van de zware Duitse strafmaatregelen die inmiddels waren afgekondigd, konden zij nauwelijks op de hoogte zijn. De bekendmakingen met de dreiging van de doodstraf werden pas veel later op de dag opgehangen.
Rond 14.00 uur, net ten noorden van Winsum, werden de drie jongens ingehaald door een luxe auto met daarin SS’er Mechels en een overvalwagen van de Ordnungspolizei. De Duitsers hielden hen staande en fouilleerden hen. Bij Jogchum van Zwol werd een boksbeugel aangetroffen, hetgeen door de bezetter werd beschouwd als verboden wapenbezit. Zijn twee vrienden mochten hun weg vervolgen, maar Jogchum werd gearresteerd, in de overvalwagen geduwd en naar Groningen overgebracht.
Nog diezelfde middag werd hij opgesloten en voor het pas ingestelde Standgericht gebracht. Om 18.10 uur begon de zitting. Hem werd ten laste gelegd dat hij die middag met een boksbeugel was aangetroffen en daarmee het Duitse verbod op wapenbezit had overtreden.
Slechts twintig minuten later, om 18.30 uur, stuurde het Scholtenhuis een telex naar de Höhere SS- und Polizeiführer Hanns Albin Rauter met daarin de beschrijving van het feit, het uitgesproken vonnis en de motivering. Rauter bekrachtigde het doodvonnis vrijwel direct.
Na de bekrachtiging werd Jogchum overgedragen aan SS’er Mechels. Nog diezelfde avond, om 21.10 uur, liet Mechels het vonnis uitvoeren door leden van de Ordnungspolizei. Jogchum van Zwol werd geëxecuteerd. Zijn lichaam werd daarna in het geheim begraven op een onbekende plaats.
Jogchum van Zwol was de eerste Nederlander die door het tijdens de April-Meistakingen ingestelde Standgericht ter dood werd veroordeeld en waarvan het doodvonnis daadwerkelijk werd voltrokken. Zijn lichaam is nooit teruggevonden.
Bron
- Truus de Witte, Op een onbekende plek begraven (proefschrift).
